XÂY DỰNG THÓI QUEN SỨC KHỎE TỪ TUỔI TEEN – HÀNH TRANG CHO 50 NĂM SAU

Tác giả: BS.CKII. Đinh Văn Thành
Hơn 25 năm chăm sóc sức khỏe cộng đồng

“Tuổi trẻ mà bác sĩ, em còn khỏe lắm!” – Câu nói tôi nghe hàng trăm lần từ các bạn trẻ đến khám bệnh – rồi sau đó nhiều năm, chính các em ấy quay lại phòng khám với những căn bệnh đáng lẽ đã không cần phải xảy ra…”

Tuổi teen – Đẹp đẽ, mạnh mẽ, nhưng cũng mong manh hơn bạn tưởng

Tuổi thanh thiếu niên – ai cũng nghĩ là giai đoạn sung sức, miễn nhiễm với bệnh tật. Thật đúng – nhưng cũng chính vì cái “cảm giác vô địch” đó, mà tuổi teen lại là giai đoạn bị bỏ bê nhiều nhất về sức khỏe.

• Ngủ 2–3h sáng là chuyện thường.
• Ăn vặt thay cơm.
• Uống trà sữa thay nước lọc.
• Thích “nghỉ học thể dục”.
• Ngồi lì 5–7 tiếng mỗi ngày trước màn hình.

Cơ thể tuổi teen có thể chịu được những hành vi ấy một thời gian. Nhưng bạn biết không – sức khỏe cũng giống như sổ tiết kiệm – nạp vào nhiều mới rút ra được. Mà tuổi teen thường “xài trước, nạp sau” – tới lúc cần thì trống rỗng.

Ba sự thật về tuổi teen mà cha mẹ và chính các bạn cần biết

1. Tuổi teen là giai đoạn vàng của sức khỏe — không phải vì “khỏe sẵn”, mà vì có thể tạo nền tảng bền vững nhất.

• Đây là thời kỳ phát triển cơ – xương – tim – não nhanh nhất sau giai đoạn sơ sinh.
• Mật độ xương đỉnh được xây dựng vào cuối tuổi teen, đầu 20 – sau đó không tăng thêm được nữa.
• Thói quen ăn uống, vận động, ngủ nghỉ hình thành trong giai đoạn này có khả năng theo suốt đời.

Một người biết ngủ đúng giờ từ năm 15 tuổi có khả năng duy trì nhịp sống lành mạnh hơn gấp 3 lần người bắt đầu từ năm 30 tuổi.

2. Những thói quen “nhỏ mà nguy hiểm” bắt đầu từ tuổi teen

• Thức khuya: Rối loạn đồng hồ sinh học, giảm đề kháng, tăng nguy cơ trầm cảm.
• Ăn nhiều đường: Thay đổi nội tiết, nguy cơ béo phì, tiểu đường sớm.
• Ít vận động: Giảm phát triển cơ-xương, tăng nguy cơ loãng xương và béo phì sau này.
• Nghiện điện thoại: Giảm tập trung, gây mỏi mắt, rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng thần kinh.
• Áp lực học tập, stress âm thầm: Gây mất ngủ, đau đầu, dạ dày, rối loạn cảm xúc.

Bạn tưởng cơ thể trẻ thì chịu được – nhưng nó ghi nhớ từng tổn thương bạn gây ra. Nó không quên đâu. Và đến một lúc, nó đòi nợ rất đầy đủ.

3. Căn bệnh “vô hình” của tuổi teen: Chủ quan

• Không đau → Không bệnh
• Không bệnh → Không cần phòng
• Không cần phòng → Không cần quan tâm sức khỏe

Và đến khi bệnh đến, thường là muộn.
Tôi từng gặp một cậu học sinh lớp 11 – nhập viện vì xuất huyết dạ dày. Nguyên nhân? Áp lực học, uống nước ngọt thay cơm, thức khuya 1h sáng mỗi ngày để “luyện thi đại học”.

Vậy làm gì để tuổi teen sống khỏe và sống lâu?

Với chính các bạn trẻ:

1. Ngủ sớm, ngủ đủ – ít nhất 7–8 tiếng/đêm. Não phát triển, học nhanh hơn, đẹp da hơn, khỏe hơn.
2. Ăn đầy đủ 3 bữa chính – ưu tiên cơm nhà, giảm đồ ăn nhanh, giảm đường, tăng rau, trái cây.
3. Uống đủ nước – nước lọc là “siêu thực phẩm” rẻ nhất và tốt nhất.
4. Vận động ít nhất 30 phút/ngày – đi bộ, nhảy dây, chạy bộ, bơi… bất cứ thứ gì làm bạn đổ mồ hôi.
5. Giảm thời gian dùng điện thoại – nhất là sau 9h tối.
6. Tập thể dục cho tinh thần – thiền, viết nhật ký, nói chuyện với người tin tưởng.
7. Khám sức khỏe định kỳ mỗi năm – đừng đợi đau mới đi khám.

Với cha mẹ:

• Làm gương. Bạn ăn rau, con bạn sẽ ăn rau. Bạn thức khuya, con bạn sẽ bắt chước.
• Gắn kết, lắng nghe – tuổi teen rất cần kết nối. Sức khỏe tâm thần yếu sẽ kéo sức khỏe thể chất đi xuống.
• Đừng thưởng bằng đồ ngọt, trà sữa – hãy thưởng bằng hoạt động, lời khen, sự gần gũi.
• Đầu tư vào giáo dục sức khỏe hơn là mua thuốc bổ.

Tuổi teen không chỉ là tương lai của đất nước – mà còn là tương lai của chính các em

Tôi viết bài này vì tôi tin:

• Một cô bé 14 tuổi biết ăn lành mạnh hôm nay – sẽ là người mẹ 40 tuổi khỏe mạnh trong tương lai.
• Một cậu bé 15 tuổi học cách kiểm soát stress – sẽ là người đàn ông mạnh mẽ, không gục ngã vì áp lực sau này.
• Một gia đình hiểu giá trị của thói quen – sẽ tránh được hàng trăm triệu tiền thuốc và nước mắt sau này.

Lời kết: Nếu bạn đang đọc bài viết này – hãy hành động ngay

Đừng nói “để sau”.
Sức khỏe không chờ bạn thi xong, lấy bằng xong, kiếm được tiền rồi mới quay về.
Sức khỏe chỉ đến nếu bạn chăm nó từ khi còn trẻ.

“Điều tốt nhất bạn có thể cho con mình – không phải là điểm cao, cũng không phải là iPhone – mà là một cơ thể khỏe mạnh, một tâm hồn biết tự chăm sóc bản thân.”

Và nếu bạn là một người trẻ:
Bạn đang ở giai đoạn đẹp nhất của đời – hãy sống sao để 10 năm nữa bạn không phải xin lỗi chính mình.

– BS.CKII. Đinh Văn Thành –

“Tôi không viết bài này để cảnh báo – mà để đánh thức. Không phải để bạn lo lắng – mà để bạn trân trọng từng nhịp thở tuổi trẻ. Không phải để bạn sợ bệnh – mà để bạn biết cách sống khỏe.”